NIEUWVEEN – Tapas en borrelen: het is gezellig, gemakkelijk, je hebt keuzevrijheid en kunt betaalbare luxe in huis halen. Het is tegenwoordig de tegenhanger van een traditioneel diner, zo vertelt foodinnovator Eveline van Dam. “Wat er precies op de borrelplank ligt, is deels trendgevoelig. Het gedrag erachter niet. We bewegen naar flexibelere eetmomenten.”
Waar denk jij aan bij borrelen? Wat verstaan we daar eigenlijk onder?
“Bij borrelen denk ik meteen aan gezelligheid. Een lekker drankje en uiteraard iets te eten erbij. Ik kom oorspronkelijk uit Maastricht, dus het bourgondische leven werd er – letterlijk en figuurlijk – met de paplepel ingegoten, zeker in het weekend werd er flink geborreld. Als je in de namiddag afspreekt, weet je eigenlijk al hoe laat het is. Er verschijnen steeds meer lekkere dingen op tafel en ondertussen zit iedereen relaxed met elkaar te praten en te lachen. Daar kan ik echt van genieten. Het is een ontspannen, sociaal ritueel. Je kan er het weekend mee inluiden, maar op een andere dag kan het net zo makkelijk. We zijn daar niet zo streng in.
Wat ik altijd grappig vind is dat we in Nederland een werkwoord hebben voor dit moment. Er zijn maar weinig talen met een woord dat precies hetzelfde betekent als ons ‘borrelen’. In het Frans heb je bijvoorbeeld apéro, of drinks in het Engels, maar dat is toch anders.”
Wanneer veranderde de borrel van vier tot zes in een volwaardig eetmoment?
“Dat gebeurde niet op één specifieke vrijdagmiddag. De verandering ging geleidelijk en verschillende ontwikkelingen kwamen bij elkaar. Shared dining werd populair in de horeca, tapas werd bekender en in de supermarkt groeide het aanbod van kaasjes, hummus en olijven. Corona gaf die ontwikkeling nog een zetje. We wilden het restaurant in huis halen en maakten het thuis gezellig met bijzondere producten. Dat gedrag is gebleven. Inflatie speelt inmiddels ook een rol: uit eten is duurder, terwijl we nog steeds iets bijzonders van de avond willen maken. Doordat mensen minder alcohol drinken, verschuift de aandacht bovendien van wat er in het glas zit naar wat er op tafel staat.”
Wat is de aanjager van die groei?
“Een combinatie van gemak, gezelligheid, keuzevrijheid en betaalbare luxe. Uit onderzoek van Motivaction blijkt dat ruim een derde van de Nederlanders minimaal één keer per maand een borrelplank op tafel zet. Met een goede kaas, een bijzondere dip en iets warms creëer je thuis vrij eenvoudig een restaurantgevoel. Bovendien ziet een mooi opgemaakte plank er aantrekkelijk uit. Een pan stamppot moet op Instagram toch wat harder werken.”
Waarom spreekt een maaltijd met hapjes zo aan?
“Omdat er zo voor iedereen keuze genoeg is. De één wil vlees, de ander eet plantaardig en een derde is een echte kaasliefhebber. Dat kan allemaal naast elkaar bestaan, zonder dat iemand drie verschillende gerechten staat te koken. Je eet in je eigen tempo en bepaalt zelf hoeveel je neemt. Zo’n tafel blijft bovendien in beweging. Er komt iets bij, er gaat iets in de oven en ondertussen probeer je nieuwe smaken. Het is de tegenhanger van het traditionele diner: makkelijk, informeel en voor iedereen wat wils.”
Is dit een trend of verandert onze manier van eten structureel?
“Wat er precies op de borrelplank ligt, is deels trendgevoelig. Het gedrag erachter niet. We bewegen naar flexibelere eettijden. Geen standaardmomenten als ontbijt, lunch en diner meer. Consumenten willen zelf bepalen wat, wanneer en hoeveel ze eten. Die modulaire manier van eten blijft en juist daar liggen interessante kansen.”
Wat betekent dit voor de supermarkt?
“De supermarkt moet minder vanuit schappen en meer vanuit momenten denken. Een consument denkt niet: ik heb vandaag behoefte aan drie producten uit deli, twee uit diepvries en één uit brood. Die denkt: er komen vrienden borrelen, help. Kaas, dips, brood en warme hapjes staan nu vaak verspreid door de winkel. De kans is om daar één oplossing van te maken, met slimme combinaties en portieadvies. Dus niet alleen een bakje olijven verkopen, maar laten zien hoe je daar in tien minuten een maaltijd voor vier personen omheen bouwt.”
Hoe spelen supermarkten erop in en welke categorieën lenen zich ervoor?
“We zien meer variatie in producten en uitbreiding van borrelgemak. Ook worden nieuwe varianten toegevoegd en producten voor in de oven en airfryer. Denk aan gyoza’s, empanada’s en arancini. In het Verenigd Koninkrijk zie je bijvoorbeeld hoe Marks & Spencer het moment claimt. Daar noemen ze het picky tea : kleine gerechten die samen een avondmaaltijd vormen. Het begon als de Britse versie van ‘we zetten gewoon wat losse dingen op tafel’, wat vaak met restjes gebeurde. Inmiddels bouwen retailers er complete assortimenten omheen, van dips en antipasti tot minipaella, patatas bravas en andere kleine warme gerechten. Dat vind ik interessant. Zodra zo’n moment een naam krijgt, kan retail het ook organiseren, vullen en verkopen.
De grootste kansen liggen wat mij betreft bij convenience, maaltijdgemak en vriesvers. Vooral de verbinding ertussen telt. Hummus is een product. Hummus met flatbread, falafel, halloumirolletjes, gerookte aubergine en salade is avondeten.”
Waar liggen nog kansen voor fabrikanten en retailers?
“In modulariteit. Kleinere verpakkingen, slimme mix-andmatchdeals en een basis die je kunt uitbreiden met vlees, vis, vega of iets warms. Ook portieadvies ontbreekt nog vaak. Hoeveel heb je nodig als de plank het diner vervangt? Niemand wil om acht uur met vier hongerige gasten en één verdwaalde olijf zitten. Andersom zijn zes halflege verpakkingen in de koelkast ook niet handig. Inspireer de consument, verbind categorieën slim met elkaar en maak van losse producten één makkelijke totaaloplossing.”
Artikel gaat verder onder de foto ↓
Waar komt de behoefte aan premium vandaan?
“Premium is betaalbare luxe. We willen besparen, maar onszelf ook iets bijzonders blijven gunnen. Een kaasje uit een speciale streek, dips met bijzondere toppings of een goede pata negra geeft de tafel al snel iets luxe. Je koopt niet het volledige restaurantdiner, maar wel een stukje van die beleving. Premium zit trouwens niet alleen in prijs. Herkomst, vakmanschap, een bijzondere bereiding of presentatie kunnen hetzelfde doen. Een goed verhaal helpt daarbij.”
Hoe ziet de borrelplank anno 2026 eruit?
“Internationaler, kleurrijker en met meer warme componenten. Kaas, worst en chips zijn er nog steeds, vaak in een luxere uitvoering, maar hebben gezelschap gekregen van burrata, focaccia, hummus, gegrilde groenten, falafel, gyoza’s, bao buns et cetera. Ook de good old bitterbal valt nog in de smaak, maar krijgt inmiddels gezelschap van steeds meer nieuwe en verrassende varianten. De borrelplank krijgt langzaamaan een opbouw van de maaltijd. Groenten zijn niet langer alleen snacktomaatjes en een stengel bleekselderij om te dippen. Ze krijgen een grotere rol en worden in een creatief jasje gegoten. Ook alcoholvrij hoort er steeds vanzelfsprekender bij.”
Hoe ziet de borrelplank er over vijf jaar uit?
“Waarschijnlijk is het dan geen plank meer, maar een serie kleine gerechten of minivarianten van maaltijden die gedurende de avond op tafel verschijnen. In Italië noemen ze de combinatie van aperitivo en cena bijvoorbeeld de apericena: je begint met een drankje en hapjes, maar het groeit uit tot het diner. Daar zie ik hier ook kansen voor. Geen grotere verzameling aan snacks, maar echte maaltijden in een klein en deelbaar formaat. Denk aan minilasagne, kleine calzones, warme groenten en componenten met vis, vlees of een plantaardige basis. Verschillende internationale keukens kennen vergelijkbare componenten, haal daar inspiratie uit en speel ermee.”
Zal de grens tussen snacken, borrelen en avondeten verder vervagen?
“Ja, dat verwacht ik wel. Eetmomenten worden meer fluïde en daardoor verandert ook wat en hoe we eten. Op TikTok en Instagram zie je dat bijvoorbeeld terug in het fenomeen girl dinner . Daarbij bestaat het avondeten niet uit één gerecht, maar uit verschillende kleine dingen op een bord. Voor innovatie betekent dat ook iets. Vraag niet alleen in welk schap een product thuishoort, maar vooral voor welk moment het is. Ontwikkelingen als GLP-1medicatie (die het verzadigingsgevoel versterkt, red.), veranderende gezinssamenstellingen en de 24-uurseconomie zorgen ervoor dat die grenzen verder vervagen.”
Wat is een valkuil voor retailers en fabrikanten?
“Denken dat méér automatisch beter is. Twintig dips naast elkaar vormen nog geen concept. Zonder logica ontstaat vooral keuzestress, terwijl de consument juist gemak zoekt. Een tweede valkuil is dat alles vet, zout en zwaar wordt en het alleen draait om grazing en genieten. Als de plank regelmatig het diner vervangt, moeten groenten, vezels en goede eiwitbronnen ook een plek krijgen. Denk aan kikkererwten met salsa verde, bloemkoolbites met gochujang of gegrilde groenten. Ook verpakkingen moeten beter aansluiten op het moment: kleinere formaten die bij voorkeur hersluitbaar zijn.”
Welke ontwikkeling moeten we echt in de gaten houden?
“Het eetmoment wordt groter, maar de individuele porties worden kleiner. Dat lijkt tegenstrijdig, maar is het niet. De tafel kan vol staan terwijl iedereen zelf bepaalt wat en hoeveel hij eet. GLP-1 kan die beweging versnellen. Internationaal onderzoek laat zien dat gebruikers minder eten en vaker kleinere porties zoeken. Daarmee staat portiegrootte opnieuw op de innovatieagenda. De volgende bitterbal gaat het verschil niet maken. De commerciële kans zit in maaltijden en wereldkeukens, vertaald naar kleine, deelbare gerechten die samen één eetmoment vormen: het modulaire diner.”
Dit artikel verscheen eerder in Levensmiddelenkrant. Abonneren? Klik hier.
