BRUMMEN – Noten uit Nederland zijn bezig aan een opmars. De Nederlandse Notenvereniging ziet het aantal leden groeien, boeren experimenteren steeds vaker met notenteelt en consumenten eten meer noten dan ooit. Toch staat de sector nog in de kinderschoenen. Volgens voorzitter Michaela van Leeuwen liggen er grote kansen voor de landbouw, de retail en duurzaamheid, mits er wordt geïnvesteerd in kennis en productie.
Volgend jaar viert de Nederlandse Notenvereniging haar tienjarig bestaan. Wat begon als een initiatief van enkele enthousiaste onderzoekers, notenkwekers en telers, is uitgegroeid tot een vereniging met inmiddels ruim 160 leden. “De meesten zijn nog geen grootschalige ondernemers”, vertelt Van Leeuwen, die tevens boerin is en werkzaam bij Staatsbosbeheer als adviseur natuurinclusieve landbouw. “Het zijn vaak boeren die met één of twee hectare beginnen of mensen die voorzichtig willen uitproberen of notenteelt bij hun bedrijf past.”
Agroforestry als groeimotor
De groeiende belangstelling hangt sterk samen met de opkomst van agroforestry : landbouwsystemen waarin bomen worden gecombineerd met akkerbouw of veehouderij. Notenbomen spelen daarin vaak een centrale rol. “Wij zijn ervan overtuigd dat notenteelt goed past binnen de verduurzaming van de Nederlandse landbouw”, zegt Van Leeuwen. “Boeren zoeken naar nieuwe verdienmodellen en naar manieren om biodiversiteit te vergroten. Noten kunnen daarin een belangrijke functie vervullen.” Vooral walnoten worden veel toegepast in agroforestry. Omdat de bomen laat in blad komen, kunnen melkveehouders het grasland in het voorjaar nog volledig benutten. “Met minder bomen per hectare kun je notenteelt prima combineren met grasland of begrazing. Dan krijgt het perceel een dubbele functie”, vertelt de voorzitter.
Vraag groeit sneller dan aanbod
De consumptie van noten neemt toe. De aanbeveling in de Schijf van Vijf werd verhoogd van 15 naar 25 gram noten per dag. Dat biedt kansen voor Nederlandse telers. “Wat wij van onze leden horen, is dat ze hun noten vaak al verkocht hebben voordat ze geoogst zijn”, zegt Van Leeuwen. “De vraag lijkt er dus zeker te zijn.” Toch is Nederland nog verre van zelfvoorzienend. Volgens berekeningen van de vereniging zou ongeveer 90.000 hectare notenteelt nodig zijn om aan de binnenlandse vraag te voldoen. Officieel telt Nederland momenteel slechts zo’n 160 hectare geregistreerde notenteelt. Dat beeld is volgens Van Leeuwen overigens vertekend. “Veel boeren planten nu bomen in grasland of tussen andere gewassen. Die hectares worden nog niet bij de gecombineerde opgave als notenteelt geregistreerd, terwijl de bomen er wel degelijk staan.”
Hazelnoot heeft grootste potentie
Hoewel de walnoot momenteel de bekendste Nederlandse noot is, ziet de vereniging juist veel toekomst voor de hazelnoot. “De walnoot is voor consumenten absoluut nummer één”, geeft Van Leeuwen toe. “Maar als je kijkt naar de verwerkingsindustrie, dan verwachten wij juist veel van de hazelnoot.” Hazelnoten worden verwerkt in pasta’s, oliën en andere voedingsproducten. Bedrijven ontwikkelen steeds meer toepassingen die inspelen op de groeiende vraag naar plantaardige ingrediënten. Ook de tamme kastanje wordt genoemd als kansrijk gewas. “Daar zien sommige telers veel potentie in, al staat de kennisontwikkeling nog aan het begin.”
Lokale kansen voor retailers
Voor retailers is volgens Van Leeuwen een belangrijke rol weggelegd in de ontwikkeling van de sector. Nederlandse noten zijn nog schaars, maar de regionale afzet groeit. “In sommige supermarkten zie je al lokale walnoten van een teler uit de regio liggen. Dat zijn mooie ontwikkelingen.”
Grote afnemers tonen eveneens interesse, maar lopen nog tegen de beperkte volumes aan. “Wij krijgen de vraag: hoeveel ton kunnen jullie leveren? En dan blijft het voorlopig nog stil... Daarom focussen wij eerst op goede aanplant en professionele teelt.”
Van Leeuwen ziet zeker kansen voor supermarkten die lokaal ondernemerschap willen ondersteunen. “Ik zou het mooi vinden als retailers vaker walnoten, hazelnoten of producten van lokale notentelers inkopen. De telers zijn er, alleen de volumes moeten nog groeien.”
Biodiversiteit
Naast de economische kansen benadrukt de vereniging de ecologische voordelen van notenteelt. Notengaarden bieden ruimte voor biodiversiteit, bodemverbetering en klimaatadaptatie. “We stimuleren altijd biodiversiteit in en rond de boomgaard”, legt Van Leeuwen uit. “Denk aan hagen, vogelhuisjes, keverbanken en natuurlijke vijanden van plagen. Hoe meer diversiteit, hoe beter je ziekten en plagen kunt voorkomen.” Juist op dat vlak is meer onderzoek noodzakelijk. Door klimaatverandering nemen nieuwe ziekten en plagen toe, terwijl de Nederlandse notensector nog relatief klein is. “We zijn een hoog productief landbouwland en we willen graag verduurzamen, vergroenen. Er zijn allerlei regelingen om de landbouw te extensiveren of om te stoppen. Als je dan stopt met veeteelt, is de volgende zorg van de overheid dat graslanden worden omgezet in akkerbouw, met verlies van organische stof en een snellere uit- en afspoeling van voedingsstoffen, in dit geval stikstof.”
De Nederlandse Notenvereniging organiseert bijeenkomsten en vraagt als belangenbehartiger aandacht bij de minister. “We proberen aandacht te vestigen op deze teelt, om de kennis te vergroten en omdat we graag willen dat er functioneel onderzoek wordt gedaan. Onze grootste zorg is dat ondernemers verkeerd worden geadviseerd en verkeerde rassen planten”, zegt Van Leeuwen. “Bij een boom ontdek je pas na jaren of je de juiste keuze hebt gemaakt. Dan kun je niet zomaar opnieuw beginnen.”
Trots op de pioniers
Ondanks de uitdagingen kijkt de vereniging optimistisch naar de toekomst. Van Leeuwen is vooral trots op de ondernemers die de sector vormgeven. “Wij zijn trots op onze leden. Zij geven de Nederlandse notenteelt een gezicht en laten zien dat er kansen liggen voor een duurzame landbouw én een lokaal product. We hebben een aantal hele goede notenboomkwekers en die bomen gaan vaak de hele wereld over.” Haar wens voor de komende vijf jaar is helder: “Ik hoop dat consumenten straks bij hun supermarkt bewust kiezen voor lokale Nederlandse walnoten en hazelnoten. De vraag naar noten groeit al. Nu is het tijd om de Nederlandse productie mee te laten groeien.”
Dit artikel verscheen eerder in Levensmiddelenkrant. Abonneren? Klik hier.
