Column: Gelijke monniken, gelijke kansen?

Mary Ann Sieghart beschrijft in haar boek The Authority Gap een nogal ongemakkelijk verschijnsel: 70% van de mannen beoordeelt een andere man hoger dan een vrouw, terwijl beiden exact dezelfde doelen hebben behaald.
Exact dezelfde doelen. Hetzelfde resultaat. Dezelfde prestatie. En tóch krijgt de één blijkbaar een extra schepje vertrouwen mee. Hoe komt dat nou? Het korte antwoord: niet omdat mannen bewust vinden dat vrouwen slechter presteren, maar vooral door een combinatie van onbewuste vooroordelen, stereotypen en verwachtingen over autoriteit.
Bij het onderzoek waar Sieghart naar verwijst, spelen grofweg vijf mechanismen:

1. Autoriteit wordt sneller aan mannen gekoppeld
   We hebben cultureel lang geleerd om leiderschap, deskundigheid en macht sterker met mannen te associëren. Daardoor kan hetzelfde gedrag bij een man sneller als ‘sterk’ of ‘competent’ worden geïnterpreteerd.
2. De ‘likeability penalty’
   Een man die zelfverzekerd en stellig is, wordt relatief snel als daadkrachtig gezien. Een vrouw die exact hetzelfde doet, kan eerder als dominant, bazig of onaangenaam worden ervaren. Het gedrag is hetzelfde; de interpretatie verschilt.
3. Statusverwachtingen
   Mensen vormen razendsnel een verwachting over wie waarschijnlijk deskundig of belangrijk is. Als iemand niet past bij het stereotype van de functie, moet die persoon soms eerst meer bewijs leveren.
4. Onbewuste voorkeur voor ‘iemand zoals ik’
   Mensen herkennen zichzelf gemakkelijker in iemand die op hen lijkt qua achtergrond, gedrag of identiteit. Dat kan leiden tot een soort automatische vertrouwensbonus. Niet bewust: “Ik ga deze man hoger beoordelen omdat hij een man is.” Eerder: “Deze persoon komt op mij overtuigend en vertrouwd over.”
5. Bevestigingsbias
   Als we eenmaal denken dat iemand competent is, interpreteren we nieuw gedrag eerder in dat voordeel. Een fout van een man kan bijvoorbeeld worden gezien als een incident; dezelfde fout van een vrouw kan onbewust worden gebruikt als bevestiging van een bestaand stereotype.

Juist voor leidinggevenden in de retail is dit interessant. Stel: een man en een vrouw halen allebei hun omzetdoel, verbeteren de brutowinst en hebben dezelfde personeelsproductiviteit.

Maar als je vervolgens vraagt wie van de twee ‘meer leiderschap uitstraalt’, kan het beeld ineens veranderen. Dan beoordelen we niet meer alleen het resultaat, maar ook hoe iemand overkomt. En daar zit de crux in dit onderzoek: we denken dat we prestaties beoordelen, terwijl we soms óók beoordelen wie we verwachten dat bij die prestatie hoort.

Dat maakt die 70% juist zo ongemakkelijk. Niet omdat 70% van de mannen bewust vrouwen lager waardeert, maar omdat zelfs mensen die oprecht geloven dat ze objectief zijn, beïnvloed kunnen worden door automatische aannames.

Dus hoe objectief ben jij nou echt? Dat is misschien een ongemakkelijke vraag. Maar ongemakkelijke vragen zijn vaak de beste vragen. Zeker als je denkt dat je heel objectief bent…

Dit artikel verscheen eerder in Levensmiddelenkrant. Abonneren? Klik hier.